Hans (Jan) Colterman; een gereformeerde oproerkraaier... en verzetsstrijder

afbeelding van René van Stekelenborg René van Stekelenborg Aantal keren gelezen: 2,116 Historie

Ik vraag me altijd af naar wie of wat de straat vernoemd is waar ik woon. Ik vind het niet meer dan logisch als je twintig jaar in een Haarlems straatje woont, dat je kunt uitleggen waarom de straat vernoemd is naar een personage. Vaak krijg je ook een samenhangend idee door de straatnamen om jouw eigen straatje heen. En, qua stadsplanning komt maar al te vaak naar voren hoe een stadsraad gekomen is tot de selectie van naam en toenaam.

Neem de Haarlemse Coltermanstraat, tussen de Pieter Kies-, de Duvenvoorde-, de Nicolaas van der Laan- en de Johan van Vlietstraat in. Van Pieter Kies weten we dat hij ‘burgemeester’ is geweest. Van Colterman weten we niet zoveel. Wie was Colterman eigenlijk? En waarom is de eerste bebouwde straat buiten de Leidsevaart in 1880 vernoemd naar ene Colterman, en niet naar de o zo belangrijke Kenau of ene Ripperda. Zij waren toch de belangrijkste sleutelfiguren in het Beleg van Haarlem van 1572?

Dé Colterman waarnaar de straat vernoemd is, is vermoedelijk Hans Colterman die ook wel te boek staat als Jan Colterman. Om verwarring met een van zijn zonen Hans Colterman de Jonge te voorkomen. Een andere zoon; de brouwer, rentmeester en later burgemeester Johan Colterman die hofstede Vaart-en-Duin, tussen Overveen en de Brouwersvaart liet opknappen tot een statig buitenverblijf, was ook niet dé Colterman waarnaar de straat verwijst.
Dé Colterman is Jan Colterman die een cruciale rol speelt in het Beleg en de Verdediging van Haarlem in 1572 en 1573 zoals beschreven door C. Ekama, bibliothecaris bij de Teyler’s stichting.

Eigenlijk was het vrij simpel. Filips II had als koning van Spanje de prins van Oranje tot landvoogd aangesteld. Tegelijkertijd zond hij Alva naar Nederland om ons kikkerlandje met harde hand in toom te houden. Vrij snel na de beeldenstorm van 1566 ageerde Filips II tegen alles wat gereformeerd of hervormd was en hij voerde maar wat graag een klopjacht uit op de in zijn ogen ketters in Nederland. Maar, ook katholiek Nederland kon geen goed doen bij de Spaanse koning. De katholieken hadden immers samengeheuld met afvalligen en ook dat zou kunnen rekenen op de harde hand van Alva namens Spanje. Tel daarbij op dat door absurde belastingverhogingen van Alva de protestanten en katholieken elkaar in hun gezamenlijk geklaag vonden. Ook in Haarlem, of eigenlijk alleen in Haarlem, want de beeldenstorm was de provinciestad destijds door tussenkomst van burgemeester Nicolaas van der Laan bespaard gebleven. Hoera, de eerste straatnaam is een terechte keuze!

Op 21 mei 1568 werd ene Hans of Jan Colterman die in Haarlem geboren was tot de bedelstaf verheven omdat hij zijn hulp verleend had aan een van de voornaamste oprichters van de Gereformeerde Kerk. Om zijn straf te ontlopen vluchtte Hans naar Oost-Friesland. Echter, prins Willem van Oranje zag in hem de ideale kandidaat om 'undercover' een opstand van gereformeerden in Haarlem tot stand te brengen.
Op Koninginnedag 1572 gaan Gerrit van Berkenroede en Hans Colterman met geloofsbrieven van de gouverneur van het Noorderkwartier verhaal halen bij ene Pieter Janszoon Kies. Beide genoten groot vertrouwen van de Prins van Oranje. Beide waren temperamentvolle mannetjes met een kort lontje en adhd'ers in de dop. Lang wachten, daar hielden de twee boodschappers niet van. En dus sloegen zij een agressieve en ongeduldige toon aan omdat zij vonden dat de Magistraat wel erg veel tijd nodig had om een antwoord te formuleren. Pieter Kies voelde zich gesterkt door de Haarlemmers en koos de zijde van de twee boodschappers. De 'Staatschen' stelden het Spaanse Magistraat een soort van ultimatum: alle Spanjaarden opzouten anders komt er verzet. Het stadsbestuur hield vast aan de eed aan de koning van Spanje, maar tegelijkertijd erkende het bestuur de Prins van Oranje als stadhouder en gouverneur. Uiteindelijk was slechts Alva de grote gemene gebeten hond.

Colterman ontpopte zich vooral als raadgever en propagandist van de gereformeerde beweging. Hij schreef vele politieke pamfletten die hij zelf aanplakte en verspreidde. En, hij wist een Spaanse aanval vroegtijdig te verijdelen. Toen hij voor een officieel diner werd uitgenodigd vertrouwde hij het een en ander niet. Het bleek een afleidingsmanoeuvre te zijn. Tussen soep en voorgerecht vertrok Colterman en zag middenin de stad dat de stadspoorten wagenwijd waren opengezet waarop hij direct alarm sloeg en de Spanjaarden kon tegenhouden om Haarlem te belegeren.
Later nog weet hij in Enkhuizen steun te krijgen van 1600 Duitse militairen om de Spaanse linies terug te dringen. Komt daar ons 'Duitse bloed' vandaan, bezongen in het Wilhelmus van Vondel? Of is het eigenlijk van 'Dietse bloed'?
Omdat Hans Colterman zo gemakkelijk een grote aanhang wist te verwerven had hij al snel de Haarlemmers aan zijn zijde en zorgde hij ervoor dat de bevelhebber Wigbolt Ripperda een krachtige aansprak had op de burgerij.

Haarlem was gereed, moedig en volhardend om het Beleg te doorstaan. Zeker onder leiding van de pas aangestelde burgemeesters Nicolaas van der Laan, Johan van Vliet, Gerrit Stuver en Pieter Kies sloegen de Haarlemmers gedurende de winter van 1572 de aanvallen van de Spanjaarden herhaaldelijk af en wisten ze proviand binnen te halen.
Toen in de zomer van 1573 (13 juli 1573) een effectieve insluiting van de Spanjaarden het de Haarlemmers onmogelijk werd gemaakt voedsel binnen de stadspoorten te smokkelen, dwong een hongersnood de stad tot overgave op genade en ongenade aan Alva’s zoon Don Frederik die zijn hoofdkwartier in het Huis ter Kleef (nu de Stadskweektuinen) had gevestigd.

Als boodschapper en gereformeerd attaché stond Colterman aan de basis van het Beleg van Haarlem dat met kopstukken als Ripperda en Kenau Simonsdochter Hasselaer als onderhandelaars en vechters een overgave van de Spanjaarden opleverde.

Er zijn tot op heden geen afbeeldingen of portretten van Hans (Jan) Colterman bekend. Stiekem hoop ik dat hij, net als zijn nazaten een bonkige, verwarde hipster was met oranje-rossig haar. En in het bezit van een knots, waarmee hij in hoogsteigen persoon de Spanjaarden een knal voor hun harses wist te geven. Ergens moet Willem van Oranje in hem de grillige Noorderling hebben erkend die wel even schoon schip zou maken in het katholieke Haarlem. Colterman moet de functie van hooligan, oproerkraaier en verzetsstrijder in zich hebben verenigd. 
En omdat de Coltermanstraat in Haarlem de eerste bebouwde straat was van buiten de Leidsevaart, kan het niet anders dan dat de stadsraad van mening was dat Hans (Jan) Colterman van grotere en eerdere betekenis was voor onze stad dan bijvoorbeeld een Kenau, Ripperda of een Stuver, Kies of Duvenvoorde. Ik hoop van harte dat 't tenminste zo was.
Zij verzetsrol heeft hem en zijn kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen in elk geval geen windeieren gelegd. Vele van zijn kinderen werden Rentmeester-Generaal, lid van de vroedschap, schepen en burgemeester. 
In 1607 kocht Hans Colterman de Jonge een groot vrijstaand huis aan de Oostzijde van de St. Jansstraat, dat later in de volksmond 'de stins van Colterman' werd genoemd. 

In tegenstelling tot zijn zoon was de hooligan Hans Colterman niet bijzonder ontwikkeld. Wel boerenslim. En gelukkig enorm boers, ongeduldig en agressief. Zeg maar gerust niet de beste diplomatieke lobbyist. En wees blij, door doortastendheid en fluwelen handschoentjes had het Beleg van Haarlem jaren langer kunnen duren en prijkte de naam Colterman niet als straatnaambordje op de pui van mijn huis.

Leave a comment.

Wie weet er meer over Hans (Jan) Colterman?
Als u meer weet over de persoon Hans (Jan) Colterman en zijn rol in het Beleg van Haarlem, vult u dan gerust content aan om uiteindelijk een goed portret te krijgen van Haarlems eerste echte verzetsstrijder.
afbeelding van René van Stekelenborg
René van Stekelenborg
Ik ben een Haarlemse aandachttrekker. Niet voor mezelf, maar voor anderen. En dat doe ik via mijn 'aandachtsfabriek' voor ondernemingen, instellingen, organisaties, freelancers, kunstenaars, architecten, vormgevers en koekenbakkers die een verhaal te vertellen hebben of wat willen verkopen. Liefst via de media vragen ze om aandacht voor hun product of dienst. Als Neerlandicus met een (bedrijfs-)journalistieke achtergrond denk ik te weten hoe ik met verhalen in een passende tone-of-voice de nieuwsgierigheid kan opwekken en de aandacht kan vasthouden.

Ontvang iedere week een gratis verhaal!

Laat je inspireren door de beste schrijvers en ontvang de nieuwste verhalen per mail!
Geef je op en je krijgt wekelijks een gratis verhaal opgestuurd.

 

Ja, dat wil ik wel   Of bestel het magazine

Het podium voor jouw verhaal

De Verhalenmakers is een sociale onderneming met als belangrijkste doel: bijdragen aan verbinding.

Wij bieden een podium voor verhalen, schrijvers en professionals omdat we geloven in de kracht van storytelling.

Ben je een schrijver of wil je graag schrijven?
Meld je aan!

Twitter

RT @JetPeep: Wat moet een stadse puber nu op het Franse platteland. Saai? Integendeel. Lees zijn avontuur https://t.co/JjsrpPC1w5 https://t…
De Verhalenmakers (4 years ago)
Tnx @CarienTouwen voor de publicatie over de #verhalenwedstrijd op https://t.co/UX4u38lwNw. Kom maar door met die mooie verhalen!
De Verhalenmakers (5 years ago)
Tnx @HaarlemseZaken voor de publicatie over de #verhalenwedstrijd. Kom maar door met die mooie verhalen! https://t.co/12HeDI8DRf
De Verhalenmakers (5 years ago)
Yes! https://t.co/ytcegbvBAv
De Verhalenmakers (5 years ago)
Mooi begin van een nieuw #verhaal https://t.co/6aPxB6LDjH
De Verhalenmakers (5 years ago)

@social #media

Contact

De Verhalenmakers

info [at] verhalenmakers.com
of ga naar de contactpagina